Genel Bilgiler
Resmî Adı: Belarus Cumhuriyeti
Bağımsızlık Tarihi: 25 Ağustos 1991
Yönetim Şekli: Cumhuriyet
Başkent: Minsk
Yüzölçümü: 207.600 km²
Nüfus: Yaklaşık 9,11 milyon
Ortalama Yaşam Süresi: Yaklaşık 74 yıl
Okuryazarlık Oranı: %99’un üzerinde
Resmî Diller: Belarusça ve Rusça
Başlıca Şehirler: Minsk, Gomel, Mogilev, Vitebsk, Grodno ve Brest
Para Birimi: Belarus Rublesi (BYN)
Zaman Dilimi: UTC+3
Başlıca Resmî Tatiller: 1 Ocak Yılbaşı, 7 Ocak Ortodoks Noeli, 8 Mart Dünya Kadınlar Günü, Radunitsa, 1 Mayıs İşçi Bayramı, 9 Mayıs Zafer Günü, 3 Temmuz Belarus Cumhuriyeti Bağımsızlık Günü, 7 Kasım Ekim Devrimi Günü ve 25 Aralık Katolik Noeli.
Coğrafi Konumu ve Tarihi: Belarus, Doğu Avrupa’da bulunan ve denize kıyısı olmayan bir ülkedir. Batıda Polonya, kuzeybatıda Litvanya, kuzeyde Letonya, doğu ve kuzeydoğuda Rusya, güneyde ise Ukrayna ile komşudur. Ülkenin başkenti ve en büyük şehri Minsk’tir.
Belarus’un tarihi Sovyetler Birliği döneminden çok daha eskiye uzanmaktadır. Günümüzde Belarus topraklarının bulunduğu bölgede erken Orta Çağ’dan itibaren Doğu Slav toplulukları yaşamış, Polotsk ve Turov gibi prenslikler bölgenin siyasi ve kültürel gelişiminde önemli rol oynamıştır. Daha sonraki dönemlerde bugünkü Belarus topraklarının büyük bölümü Litvanya Büyük Dükalığı ve ardından Lehistan-Litvanya Birliği sınırları içinde kalmıştır. 18. yüzyılın sonlarında Polonya-Litvanya Birliği’nin parçalanmasıyla bölge Rus İmparatorluğu’nun hâkimiyetine girmiştir. 20. yüzyılda Belarus Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kurulmuş ve Sovyetler Birliği’nin kurucu cumhuriyetlerinden biri olmuştur.
Sovyetler Birliği’nin dağılma sürecinde Belarus Parlamentosu 25 Ağustos 1991 tarihinde ülkenin bağımsızlığını ilan etmiş, aynı yıl ülkenin adı resmen Belarus Cumhuriyeti olarak değiştirilmiştir. Belarus günümüzde Rusya ile yakın siyasi, ekonomik ve askerî ilişkilere sahiptir. İki ülke Birlik Devleti, Avrasya Ekonomik Birliği ve Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü gibi ortak yapılarda yer almaktadır.
Siyasi ve İdari Yapı: Belarus Cumhuriyeti’nin bağımsızlık sonrası ilk Anayasası 15 Mart 1994 tarihinde kabul edilmiştir. Aynı yıl yapılan ilk cumhurbaşkanlığı seçimlerini Aleksandr Lukaşenko kazanmış ve 1994 yılından bu yana Cumhurbaşkanlığı görevini sürdürmüştür. 1996 yılında gerçekleştirilen anayasa referandumu sonucunda parlamentonun yapısı değiştirilmiş, iki kanattan oluşan Milli Meclis kurulmuş ve Rusçaya Belarusçanın yanında resmî dil statüsü verilmiştir.
Belarus Anayasası daha sonraki yıllarda çeşitli değişikliklere uğramış, 2022 yılında yapılan referandumla devlet kurumlarının yapısı ve yetkilerine ilişkin önemli düzenlemeler yapılmıştır. Belarus Parlamentosu iki kanattan oluşmaktadır. Alt kanat olan Temsilciler Meclisi 110 milletvekilinden oluşur. Üst kanat olan Cumhuriyet Konseyi ise bölgesel temsil esasına dayanır. İdari açıdan Belarus altı bölgeye ayrılmıştır: Brest, Vitebsk, Gomel, Grodno, Minsk ve Mogilev.
Başkent Minsk ise özel idari statüye sahiptir. Altı bölgenin ve Minsk şehrinin her birinden sekizer üye seçilir, ayrıca sekiz üye Cumhurbaşkanı tarafından atanır. Yargı sisteminin en üst kurumları arasında Anayasa Mahkemesi ve Yüksek Mahkeme bulunmaktadır.
Parlamentonun görev süresi beş yıldır. Temsilciler Meclisinin son seçimleri 25 Şubat 2024 tarihinde, Cumhuriyet Konseyinin son seçimleri ise 4 Nisan 2024 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Son cumhurbaşkanlığı seçimi 26 Ocak 2025 tarihinde yapılmış ve Aleksandr Lukaşenko yeniden Cumhurbaşkanı seçilmiştir.
Belarus; Birleşmiş Milletler, Bağımsız Devletler Topluluğu, Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü, Avrasya Ekonomik Birliği, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı ve Şanghay İşbirliği Örgütü gibi uluslararası ve bölgesel kuruluşlarda yer almaktadır. Ayrıca Dünya Bankası ve Uluslararası Para Fonu gibi uluslararası finans kuruluşlarıyla ilişkilerini sürdürmektedir.
Nüfus, Dil ve Kültürel Yapı: Belarus’un nüfusu yaklaşık 9,1 milyondur. Son yıllarda düşük doğum oranı, yaşlanan nüfus ve göç gibi faktörler nedeniyle toplam nüfusta düşüş görülmektedir. Etnik yapı; Belaruslular %84,9, Ruslar %7,5, Polonyalılar %3,1 ve Ukraynalılar %1,7 oranındadır. Nüfusun geri kalanını diğer etnik gruplar oluşturmaktadır.
Belarusça ve Rusça ülkenin iki resmî dilidir. Günlük yaşamda, özellikle Minsk ve diğer büyük şehirlerde, Rusça daha yaygın olarak kullanılmaktadır. Belarusça ise ülkenin tarihî ve kültürel kimliğinin önemli unsurlarından biridir. İngilizce özellikle gençler, üniversite öğrencileri ve uluslararası sektörlerde çalışan kişiler arasında bilinmekle birlikte günlük yaşamda Rusça kadar yaygın değildir. Bu nedenle Belarus’a eğitim amacıyla gelen yabancı öğrencilerin temel düzeyde Rusça öğrenmeleri günlük yaşamlarını önemli ölçüde kolaylaştırmaktadır.
Dini yapı açısından Doğu Ortodoks Hristiyanlığı ülkedeki en yaygın inanç geleneğidir. Roma Katolikleri özellikle ülkenin batı bölgelerinde önemli bir topluluk oluşturmaktadır. Bunun yanında Protestan, Yahudi, Müslüman ve diğer dini topluluklar da Belarus’ta yaşamaktadır.
Eğitim ve Üniversiteler: Belarus, yüksek okuryazarlık oranı ve köklü üniversiteleriyle Doğu Avrupa’nın önemli eğitim merkezlerinden biridir. Ülkede yaklaşık 50 yükseköğretim kurumu bulunmaktadır ve bu kurumların önemli bir bölümü devlet üniversitesidir. Minsk, Grodno, Vitebsk, Gomel, Mogilev ve Brest gibi büyük şehirlerde köklü devlet üniversiteleri bulunmaktadır. Tıp, mühendislik, bilişim, ekonomi, işletme, yabancı diller, eğitim bilimleri, hukuk, tarım ve teknik bilimler Belarus’taki başlıca yükseköğretim alanları arasındadır.
Üniversitelerde eğitim dili programa ve kuruma göre değişmektedir. Rusça yükseköğretimde yaygın olarak kullanılmakta, Belarusça eğitim verilen programlar da bulunmaktadır. Bazı üniversiteler özellikle yabancı öğrenciler için İngilizce eğitim seçenekleri sunmaktadır. Rusça yeterliliği bulunmayan yabancı öğrenciler için birçok üniversitede hazırlık eğitimi verilmektedir. Bu programlarda öğrenciler Rusça dil eğitiminin yanı sıra seçmek istedikleri bölüme göre matematik, fizik, kimya, biyoloji ve benzeri temel derslere hazırlanabilmektedir.
Ekonomi ve Yaşam: Belarus ekonomisinde sanayi üretimi önemli bir yere sahiptir. Makine ve araç üretimi, kimya sanayisi, potasyumlu gübre üretimi, petrol ürünleri, gıda sanayisi, tarım ve ormancılık ülkenin başlıca ekonomik faaliyetleri arasındadır. Potasyum tuzları, kaya tuzu, turba, orman kaynakları, granit, dolomit, kil ile sınırlı miktarda petrol ve doğal gaz Belarus’un başlıca doğal kaynakları arasındadır.
Belarus; geniş yeşil alanları, ormanları, gölleri, düzenli şehir yapısı ve gelişmiş toplu taşıma ağıyla dikkat çeken bir ülkedir. Başkent Minsk, ülkenin siyasi ve ekonomik merkezi olmasının yanı sıra üniversiteleri, kültür kurumları, müzeleri, parkları ve sosyal yaşamıyla yabancı öğrencilerin en yoğun yaşadığı şehirdir.